माहूर हे महाराष्ट्रातील नांदेड जिल्ह्यातील एक प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र असून येथे रेणुका माताचे प्राचीन आणि पवित्र मंदिर आहे. हे मंदिर सप्तशृंगी देवीच्या 51 शक्तिपीठांपैकी एक मानले जाते. माहूर गाव हे सह्याद्रीच्या डोंगररांगेत वसलेले असून नैसर्गिक सौंदर्य, धार्मिक श्रद्धा आणि ऐतिहासिक वारसा यांचे केंद्रस्थान आहे.
रेणुका माता कोण?
रेणुका माता ही भगवान परशुरामाची माता आहे. ती एक आदर्श पतिव्रता आणि शक्तिस्वरूपा देवी मानली जाते. पुराणकथेनुसार, माहूर परिसरात तिचे वास्तव्य होते. तिचे माहूर येथील मंदिर एक जागृत आणि श्रद्धास्थळ आहे.
माहूरचे महत्त्व
- शक्तिपीठ: माहूर हे भारतामधील प्रमुख शक्तिपीठांपैकी एक आहे. येथे माता रेणुकादेवीची मूळ मूर्ती आहे.
- परशुराम जन्मस्थळ: काही धार्मिक मान्यतेनुसार माहूर हेच भगवान परशुरामाचे जन्मस्थळ आहे.
- दत्त जयंती उत्सव: येथे दरवर्षी दत्त जयंतीला लाखोंची गर्दी होते. भाविक मोठ्या भक्तिभावाने येथे दर्शनासाठी येतात.
मंदिर स्थापत्य आणि रचना
रेणुका देवी मंदिर एका उंच डोंगरावर वसलेले असून मंदिरापर्यंत जाण्यासाठी पायऱ्यांचा रस्ता आहे. मंदिराचे शिखर पारंपरिक हिंदू स्थापत्यशैलीत असून देवीची मूर्ती काळ्या दगडाची आहे. सभामंडप, गर्भगृह, दीपमाळ आदी गोष्टी लक्षवेधी आहेत.
इतर प्रमुख ठिकाणे
- अनसूया माता मंदिर – रेणुका देवीच्या आईचे मंदिर.
- दत्त मंदीर – भगवान दत्तात्रेयांचे पवित्र स्थान.
- महादेव डोंगर – डोंगरावर असलेले महादेव मंदिर.
- कळंब तलाव – निसर्गसौंदर्याने नटलेले जलाशय.
कसे जाल?
- रेल्वेने: नांदेड रेल्वे स्थानक हे माहूरसाठी सर्वात जवळचे मुख्य स्टेशन आहे. तेथून बस किंवा खासगी वाहनांद्वारे जाता येते.
- रस्त्याने: महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस उपलब्ध आहेत.
- हवाई मार्गे: सर्वात जवळचे विमानतळ श्री गुरू गोविंदसिंहजी विमानतळ, नांदेड.
महत्त्वाचे सण
- दत्त जयंती
- नवरात्र महोत्सव
- आषाढी आणि कार्तिकी एकादशी
माहूर देवी (रेणुका माता) हे श्रद्धेचं, भक्तीचं आणि अध्यात्माचं प्रतीक आहे. हजारो वर्षांची परंपरा आणि आजही लाखोंच्या श्रद्धेचा केंद्रबिंदू असलेल्या या ठिकाणाला एकदा तरी भेट देणे आवश्यक आहे. निसर्ग, इतिहास, श्रद्धा आणि अध्यात्म यांचा संगम म्हणजे माहूर!
