भारताच्या समृद्ध संस्कृतीत रक्षाबंधन हा सण भाऊ-बहिणींच्या नात्यातील प्रेम, आपुलकी आणि रक्षणाच्या वचनाचा अनोखा उत्सव म्हणून ओळखला जातो. श्रावण पौर्णिमेला हा सण साजरा केला जातो. या दिवशी बहिणी भावाच्या उजव्या हातावर राखी बांधतात, त्याच्या उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि यशासाठी प्रार्थना करतात. भाऊ तिला रक्षणाचे वचन देतो आणि भेटवस्तू देतो.हा सन आपण आपल्या समजत असल्यापासून साजरा करत आहे पण आपल्या कधी सन साजरा का करतात ते माहिती नाही.आज आपण या सणाबद्दल सर्व माहिती पाहू .
सणाचा इतिहास
चला तर मित्र नो आपण सुरवात करू रक्षाबंधनाची परंपरा प्राचीन काळापासून चालत आली आहे. महाभारतातील कथा, जिथे द्रौपदीने श्रीकृष्णाच्या हाताला काप लागल्यानंतर आपल्या साडीचा तुकडा बांधला, ही राखीच्या भावनिक अर्थाची सुंदर उदाहरण आहे. तसेच, मेवाडच्या राणी कर्णावतीने मुघल सम्राट हुमायूनला राखी पाठवून संरक्षणाची विनंती केल्याची ऐतिहासिक घटना देखील प्रसिद्ध आहे.आपण आता जे इतिहास पहिला तो इतिहास खूप जुना आहे आणि या प्रथा नुसार आपण हा सन साजर करता आहेत .
सण साजरा करण्याची पद्धत
हः सन आपल्या सर्व ठिकाणी वेगवेगळ्या प्रकारे साजरा केला जातो.पण सुरवात माझ्या कडे असी होतो. रक्षाबंधनाच्या सकाळी बहिणी स्नान करून पूजेसाठी थाळी सजवतात. थाळीत राखी, अक्षता, रोली-कुमकुम, फुले, मिठाई आणि दिवा असतो. भावाला तिलक लावून, आरती करून राखी बांधली जाते. त्यानंतर मिठाईचा प्रसाद दिला जातो. भाऊ बहिणीला भेटवस्तू देऊन तिच्या आनंदाची काळजी घेतो.
आधुनिक बदल
आजच्या डिजिटल युगात राखी पाठवण्यासाठी ऑनलाइन माध्यमांचा मोठा वापर होतो. परदेशात राहणाऱ्या बहिणी कुरिअर किंवा ई-कॉमर्सद्वारे भावाला राखी पाठवतात. बाजारात सोन्या-चांदीच्या राख्यांपासून हाताने बनवलेल्या कलात्मक राख्यांपर्यंत विविध पर्याय उपलब्ध आहेत.
सामाजिक महत्त्व
रक्षाबंधन केवळ रक्ताच्या नात्यातील भावंडांसाठीच नाही. अनेक महिला सैनिक, पोलीस, शिक्षक आणि समाजातील इतर व्यक्तींना राखी बांधून समाजात एकात्मतेचा संदेश देतात. शाळा-महाविद्यालयांमध्ये विद्यार्थ्यांमध्ये राखी बांधून सौहार्द वाढवला जातो.
आर्थिक बाजू
राखीच्या सणात मिठाई, भेटवस्तू, कपडे, आणि सजावटीच्या वस्तूंची विक्री वाढते. स्थानिक कारागिरांना हाताने बनवलेल्या राख्यांमुळे चांगले उत्पन्न मिळते. ग्रामीण भागातील महिला स्वयंरोजगार गट देखील या सणात सहभागी होऊन आपली उत्पादने विकतात.
रक्षाबंधन हा सण भाऊ-बहिणींच्या नात्यातील प्रेम, विश्वास आणि रक्षणाच्या वचनाचा प्रतिक आहे. बदलत्या काळातही या सणाची आत्मा तशीच कायम आहे. तो समाजातील एकोपा आणि सौहार्द वाढवणारा उत्सव आहे.
