परिचय
नरेंद्र दामोदरदास मोदी (जन्म: १७ सप्टेंबर १९५०) हे भारताचे विद्यमान आणि आजपर्यंतचे सर्वात प्रभावशाली पंतप्रधानांपैकी एक मानले जातात. त्यांनी २०१४, २०१९ व २०२४ या तीन निवडणुकीत भारतीय जनता पक्षाला ऐतिहासिक विजय मिळवून दिला आहे. त्यांचा कार्यकाळ निर्णायक निर्णय, विकासाभिमुख धोरणे आणि दृढ नेतृत्वासाठी ओळखला जातो.
लहानपण ते आरएसएस
मोदी यांचा जन्म गुजरातमधील मेहसाणा जिल्ह्यातील वडनगर येथे एका मध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. त्यांच्या लहानपणी त्यांनी वडिलांसोबत चहाचे दुकान चालवले. किशोरवयातच त्यांनी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS) मध्ये प्रवेश केला आणि प्रचारक म्हणून आपले कार्य सुरू केले.
मुख्यमंत्री म्हणून पदार्पण
२००१ मध्ये गुजरातचे मुख्यमंत्री केशुभाई पटेल यांना पदावरून हटवल्यानंतर मोदी यांची मुख्यमंत्री म्हणून निवड झाली. पुढे २००२, २००۷ आणि २०१२ या विधानसभा निवडणुकांत त्यांनी विजय मिळवत गुजरातमध्ये आपली पकड मजबूत केली. “गुजरात मॉडेल” ही संकल्पना त्यांच्याच काळात उदयास आली.
पंतप्रधानपदाची वाटचाल
➤ २०१४
२०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीत नरेंद्र मोदींनी “अब की बार, मोदी सरकार” या घोषवाक्याने देशभरात जनतेत उत्साह निर्माण केला. त्यांना स्पष्ट बहुमत मिळाले आणि त्यांनी २६ मे २०१४ रोजी पंतप्रधान पदाची शपथ घेतली.
➤ २०१९
“फिर एक बार, मोदी सरकार” या घोषणेने पुन्हा एकदा भाजपने बहुमत मिळवले. पुलवामा हल्ल्यानंतरचा सर्जिकल स्ट्राईक, उज्वला योजना, आयुष्मान भारत, स्वच्छ भारत अभियान यामुळे जनतेत मोदींचा प्रभाव वाढला.
➤ २०२४
मोदी यांनी सलग तिसऱ्यांदा सत्ता मिळवली आणि स्वतंत्र भारताच्या इतिहासात जवाहरलाल नेहरूनंतर सलग तीन कार्यकाळ पूर्ण करणारे दुसरे पंतप्रधान ठरले. “मोदी की गॅरंटी” ही टॅगलाइन देशात चर्चेचा विषय बनली.
महत्त्वाची धोरणे व योजना
| धोरण / योजना | वर्णन |
|---|---|
| स्वच्छ भारत अभियान | २ ऑक्टोबर २०१४ रोजी सुरू; देशभरात स्वच्छतेसाठी जनचळवळ |
| उज्वला योजना | गरीब कुटुंबांना मोफत गॅस सिलिंडर |
| जनधन योजना | आर्थिक समावेशासाठी लाखो बँक खाती उघडण्यात आली |
| स्टार्टअप इंडिया | उद्योजकतेला चालना |
| डिजिटल इंडिया | सरकारी सेवा ऑनलाईन, डिजिटल पेमेंट्सचा प्रसार |
| आयुष्मान भारत | गरिबांसाठी मोफत आरोग्य सेवा |
टीका व वाद
- २००२ गुजरात दंगे: मुख्यमंत्री असताना झालेल्या हिंदू-मुस्लिम दंग्यांबद्दल आजही चर्चा होते.
- नोटाबंदी (२०१६): काळ्या पैशाविरोधात कठोर निर्णय, पण त्याचे परिणाम वादग्रस्त राहिले.
- कृषी कायदे व आंदोलन: २०२० मध्ये आणलेल्या कृषी कायद्यांविरोधात मोठे शेतकरी आंदोलन झाले.
- लोकशाहीच्या चौकटीबाबत प्रश्न: विरोधकांकडून माध्यमस्वातंत्र्य, केंद्रीय एजन्सींचा गैरवापर यावर टीका.
पुरस्कार व सन्मान
- टाइम मॅगझिनच्या प्रभावशाली व्यक्तींच्या यादीत समावेश
- निवडक आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार – चॅम्पियन्स ऑफ अर्थ (UN)
- रशियाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान
- संयुक्त अरब अमिरातीचा सर्वोच्च सन्मान
वैयक्तिक आयुष्य
मोदी यांचा विवाह जशोदाबेन यांच्याशी झाला असला तरी त्यांनी सार्वजनिक जीवनात विवाहापासून अलिप्त राहणे पसंत केले आहे. ते अत्यंत शिस्तप्रिय, नियमित योगाभ्यास करणारे आणि अध्यात्मिक वाचन करणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणून ओळखले जातात.
नरेंद्र मोदी हे एक प्रभावशाली, कधी कधी वादग्रस्त पण दृढनिश्चयी नेता आहेत. त्यांच्या नेतृत्वाने भारतात जागतिक स्तरावर एक वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. २०२५ मध्ये भारताच्या ७५ व्या स्वातंत्र्यवर्षानंतर त्यांच्या नेतृत्वाखाली भारत “विकसित राष्ट्र” होण्याच्या दिशेने वाटचाल करतो आहे.
