सहस्त्रकुंड धबधबा हा महाराष्ट्राच्या मराठवाडा विभागातील नांदेड जिल्ह्यातील किनवट तालुक्यात वसलेला एक प्रसिद्ध आणि निसर्गरम्य धबधबा आहे. हा धबधबा पूर्णा नदीवर असून, विदर्भ आणि मराठवाडा या दोन भौगोलिक भागांच्या सीमेवर वसलेला आहे. सहस्त्रकुंडचा अपार निसर्गसौंदर्य, प्रचंड जलप्रपात आणि आजूबाजूच्या हिरवळीने तो पर्यटकांचे विशेष आकर्षण बनलेला आहे.
भौगोलिक स्थान व पोहोच
सहस्त्रकुंड धबधबा नांदेड जिल्ह्यातील किनवटपासून सुमारे 50 कि.मी अंतरावर आहे. हा भाग तेलंगणाच्या आदिलाबाद जिल्ह्याच्या सीमेवर देखील येतो. सहस्त्रकुंडला पोहोचण्यासाठी नांदेड, हिंगोली, किनवट किंवा आदिलाबाद येथून वाहनाद्वारे प्रवास करता येतो. नजीकचे रेल्वे स्थानक किनवट किंवा हिमायतनगर हे आहे.
सहस्त्रकुंडचा इतिहास व नावाची उगम
‘सहस्त्रकुंड’ हे नाव दोन शब्दांनी बनले आहे — ‘सहस्त्र’ म्हणजे हजार आणि ‘कुंड’ म्हणजे पाण्याचे खड्डे किंवा तलाव. असा विश्वास आहे की या भागात अनेक लहान लहान जलप्रवाह आणि कुंड आहेत ज्यामुळे त्याचे नाव ‘सहस्त्रकुंड’ ठेवले गेले. पावसाळ्यात या भागात पाणी प्रचंड वेगाने वाहते व जलप्रपात धडधडून वाहत असल्यामुळे हा धबधबा फारच नेत्रदीपक दिसतो.
प्राकृतिक सौंदर्य
पावसाळ्यात म्हणजेच जुलै ते सप्टेंबर या काळात सहस्त्रकुंड धबधबा पूर्ण क्षमतेने वाहतो आणि पर्यटकांची मोठ्या प्रमाणात गर्दी येथे पाहायला मिळते. आजूबाजूच्या डोंगररांगा, दाट जंगल आणि प्राणी-पक्ष्यांचा वावर ही या भागाची खासियत आहे. पर्यटक इथे येऊन जलप्रपाताचा आनंद घेतात, फोटोग्राफी करतात आणि निसर्गाच्या सान्निध्यात वेळ घालवतात.
पर्यटन सुविधांचा अभाव
सहस्त्रकुंड धबधब्याच्या सौंदर्यात अजिबात कमी नाही, मात्र इथे सरकारी पातळीवर पुरेशी पर्यटन सुविधा उपलब्ध नाहीत. रस्ते काहीसे खराब आहेत, निवास आणि जेवणाच्या सुविधा फारच मर्यादित आहेत. त्यामुळे इथे येणाऱ्या पर्यटकांनी आपली तयारी करून यावे.
धोक्याची सूचना
पावसाळ्याच्या काळात धबधबा अत्यंत वेगवान होतो. काही वेळा पाण्याची पातळी अचानक वाढते. त्यामुळे येथे जास्त जवळ जाऊ नये किंवा धबधब्याच्या पायथ्याशी पोहू नये. स्थानिक प्रशासन आणि ग्रामस्थ वेळोवेळी सूचना देत असतात.
स्थानिक संस्कृती आणि आदिवासी भाग
सहस्त्रकुंड परिसर हा आदिवासीबहुल भाग आहे. गोंड आणि कोरकू या जमाती येथे वास्तव्य करतात. त्यांची वेगळी संस्कृती, पारंपरिक सण, लोककला आणि जीवनशैली ही देखील अभ्यासनीय आहे. काही ठिकाणी त्यांच्या हाट बाजारात स्थानिक उत्पादने मिळतात.
उन्नतीची गरज
सहस्त्रकुंड हा धबधबा नांदेड जिल्ह्याच्या पर्यटन नकाशावर विशेष ठसा उमटवू शकतो, जर येथे पर्यटनाच्या दृष्टीने योग्य विकास करण्यात आला. रस्ते, सुरक्षिततेच्या सुविधा, माहिती फलक, पथदिवे आणि स्वच्छतागृहे यांची आवश्यकता आहे. स्थानिक रोजगार वाढवण्यासाठी येथील स्थानिक लोकांना पर्यटन व्यवस्थापनात सहभागी करता येईल.
सहस्त्रकुंड धबधबा हा नांदेड जिल्ह्यातील एक लपलेला निसर्गरत्न आहे. पावसाळ्यात तो जिवंत होतो आणि प्रत्येक निसर्गप्रेमीने एकदा तरी त्याचा अनुभव घ्यावा असा आहे. जरी येथे सुविधा मर्यादित असल्या तरी निसर्गाचा अप्रतिम आविष्कार पाहण्यासाठी सहस्त्रकुंड हे ठिकाण निश्चितच भेट देण्यासारखे आहे
